5 Ekim 2017 Perşembe

Narmanlı Han ve Hermann Hesse’nin ‘tek göz odası’

5 Ekim 2017 
 Nobel ödüllü yazar Hermann Hesse, doğumunun 140. yılında anılıyor. Bugünlerde Avrupa ülkelerinde onunla ilgili pek çok anma programına, sergiye, konferansa denk geliyorsunuz. Yaşadığı her yer müze yapılmış. Hesse'nin bir yazar olarak kök salmasına vesile olan, üç yıl çalıştığı 60 metrekarelik Heckenhauer adlı sahaf, Ahmed Hamdi Tanpınar'ın Narmanlı Han'daki odasından farklı değil.
Türkiye’de Narmanlı Han tartışmalarının başladığı günlerde yolum Tübingen’e düşmüştü. Ne hanı restore eden mimar Sinan Genim’in “Ev diyorsunuz, diyorsunuz ama tek göz bir oda. Ahmet Hamdi Tanpınar burada yaşadı demek utanç verici.” açıklamasından haberim var, ne de kopan gürültüden. Aslında Tübingen’e geliş nedenim, Tübingen Modern Sanat’taki (Tübingen Kunsthalle) Şirin Neşat sergisini görmekti. Gündüz sergiyi gezip akşam geri dönecektim. Fakat oradan çıktıktan sonra şehir meydanına indim.

Tübingen Almanya’nın küçük ama güzel şehirlerinden biri. Şairler ve düşünürler şehri olarak anılıyor. Son yıllarda ise ‘Buchstadt’ (kitap şehri) olmak için çabalıyor. Almanya’nın en eski üniversitelerinden birine de ev sahipliği yapıyor. Kimilerine göre romantik bir kent Tübingen. Şehrin ortasından geçen Neckar nehrinde, Stocherkahn adı verilen sehrin sembollerinden gondollarla yapılan geziler bu romantizmin nedeni. Markplatz dedikleri meydanda gezerken, tipik Alman mimarisinin örneklerinden olan evlerden birinin kapısında şu yazıyla karşılaştım: “Hermann Hesse, 1895-1899 yılları arasında buradaki kitapçıda çalıştı.”

Bu güzel sürpriz beni epey heyecanlandırmıştı ama artık müze olan sahaf-kitapçı kapalıydı. Ertesi gün pazar olduğu için müzeyi görme şansımı kaybettiğimi düşünürken, kapıda yarın iki ile altı arasında açık olduğu yazıyordu. 1,5 Euro’ya rehberli bir tur bile vardı. Tur düzenlediklerine göre bayağı büyük bir yer diye düşünmüştüm. Fakat ücret tuhaftı. Ertesi gün müzenin kapısındaydım. İçeri girdim, uzun bir koridordan geçtim, iki-üç basamak çıktım ve 60 metrekarelik kitapçıya giriverdim. Bir anda 1800’lere gidip geri döndüm. Mekan yenilenmişti ama o dönemin atmosferi yerinde duruyordu. Her yer buram buram eski kitap ve ahşap kokuyordu. Hesse’nin dokunduğu 150 yıllık kitap rafı ve kalın ciltli kitaplar korunmuştu. Aşağıdan yukarıya dönerek çıkan sarmal merdiven yine o yıllara aitti. Ahşap zemin, kapılar, pencereler aynıydı. Yeni olanlar, yazarın ilk şiirleri, eserleri ve yazılarından alıntıların sergilendiği 5 adet camlı vitrindi. Her yerde tabi ki Hesse’nin fotoğrafları vardı. Soldaki duvara giydirilen yeşilimsi tonların hakim olduğu portresi o yılların ruhuna uygundu.

Hermann Hesse 140 yaşında

Hesse Kabinett Tübingen adıyla 2013’te açılan bu küçük müze, o güne kadar kitabevinin ikinci sahibi Carl August Sonnewald (1852-1932) ailesinin varisleri tarafından işletiliyor (ilk sahibi Johann Immanuel Heckenhauer, 1823). Son sahibi Roger Sonnewald (6. kuşak), 2011’de belediyeye giderek buranın müzeye dönüştürülmesini teklif ediyor. Sloganını ‘Kitap Şehri Tübingen-Tübingen Buchstadt’ yapmak isteyen belediye, fikri hemen kabul ediyor.

Tübingen, Hesse’nin dışında felsefeci Friedrich Hölderlin’in de yaşadığı şehir. Ayrıca kitapçının bitişiğindeki, adı Cotta Haus adlı merkezde 1810’a kadar klasik Alman edebiyatından Goethe, Schiller ve Uhr’un eserleri yayınlanıyor.



Belediye Roger Sonnewald’dan bu şirin sahaf dükkanını alabilmek için önce bağış kampanyası başlatıyor. İlk etapta 40 bin Euro toplanıyor. Sonra Porsche’e sponsor oluyor ve 100 bin Euro veriyor. Diğer sponsorlardan toplanan paralarla birlikte toplamda 190 bin Euro ödenip dükkan aileden satın alınıyor. Ama tamamı değil. Kitap satışına devam edebilmek için küçük bir bölüm bayan Sonnewald’a kalıyor. 35 metrekare. Müzeye girince göreceksiniz, bu bölüm camlı bir kapı ile ayrılmış. Müzenin adında ‘kabine’ kelimesinin geçmesinin nedeni de bu. Kabinett Almanca’da önemli eserlerin bulunduğu yan oda anlamına geliyor. Yaklaşık 300 bin Euro harcanarak restore edilen müze 2013’te açılıyor.

 “Die Jugend des Dichters der Jugend-Genç Şairlerin Gençliği” müzenin teması, girişe büyük harflerle böyle yazmışlar. Hermann Hesse çıraklık yıllarını burada geçiriyor. Bütün edebi ve felsefi okumalarını burada bitiriyor. Disiplinli bir çalışma hayatı var. Haftada altı gün, günde 11 saat çalışıyor. Görevi kitapların tozunu almak, yerlerine yerleştirmek. Muhasebeyle de ilgileniyor, faturaları tasnif ediyor. Ailesine yazdığı, müzede de sergilenen 1895 tarihli mektupta gününün nasıl geçtiğini şöyle anlatmış yazar:

“Yataktan yediye yirmi kala kalkıyorum. Yediyi geçerken bir kahve içiyorum. Dükkana yedi buçukta gidiyorum. Öğle yemeği 12 ya da 12.15’te. Bir, bir buçuk gibi tekrar işe başlıyorum. Eve dönüş yedi buçuk, sekiz gibi. Yatağa ona çeyrek kala ya da çeyrek geçe giriyorum.”



Hesse, aynı mektupta Tübingen’de kaldığı odanın planını da çizmiş, nerede ne var, neye ihtiyacı bulunuyor hepsini belirtmiş. Ayda 10 Mark kira verdiği oda, şehrin biraz dışında. Yazarın, ilk yazdığı şiirlerden Madonna’nın el yazması, ikinci kitabı ‘Eine Stunde hinter Mitternacht’ (Gece Yarısından Bir Saat Sonra) ilk baskısı ile ailesine yazdığı mektuplar müzenin özel belgeleri arasında. Kitap raflarında ise sarı levhalar üzerinde yazara ait sözler yazılmış.

Yaşadığı şehirler

Hesse, Tübingen’de sadece üç yılını geçiriyor. İz bıraktığı daha çok şehir var. Calw, Maulbronn, Basel, Gaienhofen, Berne ve Montagnola…Doğduğu şehir Cawl (Almanya), öldüğü şehir Montagnola (İsviçre), Bodensee (Almanya) ve bir süre yaşadığı şehir Ticino’daki (İtalya) evleri müze yapılmış, başka müzeler de var, adına vakıflar açılmış.

Mektupları için ise sadece bir araştırma merkezi kurulmuş. Gençlik yıllarında Hermann Hesse ile mektuplaşan Dr. Volker Michels’in öncülüğünde kurulan Offenbach’taki Hesse Editionsarchiv yazara ait büyük bir arşiv. Kronolojik olarak tasnif edilmiş 20 bin mektup, 3 bin kitap incelemesi, el yazması şiirleri, suluboya resimlerinin negatifleri (1000 adet), yüzlerce fotoğraf bulunuyor burada. Michels, Hesse konusunda uzman bir isim. Bütün çalışmalarının odak noktası o olmuş. 10 cilt olarak tasarlanan Hesse mektuplarının bir kısmını yayına hazırlamış. Müzelerin kurulma aşamasında da yer alıyor. Hermann Hesse Vakfı ise, her iki yılda bir yazar için önem arz eden bir şehirde etkinlik düzenliyor.

Hesse ile ilgili Avrupa’daki tüm kurumlar, isimler birbirleriyle bağlantılı çalışıyor. Kimse birbirinden bağımsız değil. Herkes el birliğiyle ona sahip çıkıyor. Ahmet Hamdi Tanpınar, Narmanlı Han’da üç değil, 7 sene yaşadı (1944-1951). Mahur Beste, Huzur, Sahnenin Dışındakiler ve Beş Şehir’i burada yazdı. Bedri Rahmi Eyüboğlu 1933-1975, Aliye Berger 1930’lar-1974 yıllarında Narmanlı Handa’ydı. Velhasıl; yazarlara, şairlere, şiirlere, kitaplara sahip çıkmayı öğrenemedik. Bir yazarın 80 küsur yıllık hayatının küçük bir bölümüne tekabül eden Hesse Kabinett gibi müzeleri görünce bunun acısını daha çok hissediyoruz.

Doğduğu şehir Cawl


1990’da açılan Almanya Cawl’daki Hermann Hesse Müzesi, Nisan 2017’den bu yana şehirde Hesse için etkinlik düzenliyor. Annesi Marie Hesse’nin de doğumunun 175. yıl dönümü olması nedeniyle Cawl bu yıl epeyce hareketli. www.calw.de/Hesse-Jubiläen/2017.

Öldüğü Şehir Montagnola

İsviçre Montagnola’daki Hermann Hesse Müzesi’nde Şubat 2018’e kadar devam eden ‘Hermann Hesse ve Müzisyen Arkadaşları’ sergisi var. Hesse’nin arkadaş çevresinde üç besteci bulunuyor: Volkmar Andreae (1879-1962), Fritz Brun (1878-1959) ve Othmar Schoeck (1886-1957). Sergide, bu dostluğun belgeleri yer alıyor; fotoğraflar, mektuplar, İtalya’ya yaptıkları geziler ve sesli şiirler…

Alman rock’ı ve Hesse


Alman rock müzisyeni, yazar ve ressam Udo Lindenberg adına kurulan Udo Lindenberg Vakfı'nın amacı, Hermann Hesse’nin hayatını ve eserini modern müzikle birleştirip geleceğe taşımak. Herman Hesse’den çok etkilenen Lindenberg, ‘Hesse metinlerim ve müziğim için ilham kaynağı oldu” diyor.

Ressam olarak Hermann Hesse

İsviçreli yazar Hermann Hesse aynı zamanda ressam. 40’lı yaşlarında resim yapmaya başlamasına rağmen ressam olarak öldükten sonra dikkat çekiyor. Yaptığı 3 bin suluboya resim yaşlılık döneminin eserleri. II. Dünya Savaşı’nın buhranlı günlerini ve babasının ölümüyle yaşadığı krizleri resim yaparak atlatıyor. Eserlerini genelde doğada yapıyor. Ticino’daki evinin civarında. 1970’li yıllardan bu yana ABD, Kanada, Avustralya veya Japonya’daki ve Avrupa ülkelerinde 50’nin üzerinde Hermann Hesse resim sergisi açılıyor. 16 Eylül’de bu sergilere bir yenisi daha eklendi.

Hesse’nin ilk evliliğinden (üç kez evleniyor) dünyaya gelen büyük oğlu Bruno Hesse de (1904-1999) ressam. İsviçreli ekspresyonist Cuno Amiet’in öğrencilerinden biri olan Bruno, Cenevre ve Paris’te sanat akademilerinde eğitim görüyor ve 1999’da ölene kadar resim yapıyor. Ormanlar, peyzajlar, evler, akarsular ve bahçeler en sevdiği motifler.




Merzig şehrindeki Museum Schloss Fellenberg, 16 Eylül’de ressam baba ve oğulu yan yana getiren bir sergi açtı. Hayat Renktir- Ressam Hermann Hesse ve oğlu Bruno (Farbe ist Leben-Hermann Hesse und sein Sohn Bruno als Maler) sergisindeki 139 eser, Bruno’nun torunu Simon Hesse koleksiyonuna ait. Hermann Hesse’nin 83, Bruno’nun 56 eseri yer alıyor sergide. Simon Hesse 8 Ekim pazar günü Museum Schloss Fellenberg’de babasını ve dedesini anlatacak. Serginin burada açılmasının nedeni, müzeye ismini veren şehrin ileri gelen sakinlerinden Wilhelm Tell von Fellenberg ile Hermann Hesse’nin yakın dostlukları.







 ozarslansevinc@gmail.com

15 Eylül 2017 Cuma

Yaşasın Matisse, yaşasın Bonnard!

15.09.2017 
Fransız modern resminin iki ismi Henri Matisse ve Pierre Bonnard’ı bir araya getiren Yaşasın Resim sergisi Frankfurt’taki Städel Müzesi'nde bugün açıldı. 14 Ocak 2018’e kadar devam edecek sergi, hem iki ressamın birbirlerinden nasıl etkilendiklerini, hem de 40 yıllık dostluklarını anlatıyor.





Edebiyatta, sinemada, tarihte büyük dostluklar yaşanmış. Charles Dickens Wilkie Collins ile, J.R.R Tolkien C.S Lewis ile, Truman Capote, Harper Lee ile uzun yıllar dost kalmış. Picasso’nun dostları ise bir kitaba konu olacak kadar geniş. Frankfurt’taki Städel Müzesi, resim sanatındaki dostluklardan birini gündeme getiriyor. 14 Eylül’de açılan Yaşasın Resim (Es lebe die Malerei!) adlı sergi, iyi dost olan Henri Matisse (1869-1954) ve Pierre Bonnard‘ın (1867-1947) birbirlerini nasıl etkilediklerini, karşılıklı diyalog halinde izleyiciye sunuyor. Dünyanın önemli müzelerinden toplanan 120 resim, heykel, çizim ve grafiklerden oluşan sergi ile, 20. yüzyılın başından İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna kadar geçen süreçte Avrupa avangardının gelişmesi de görülebiliyor.

Matisse ve Bonnard’ın nasıl tanıştıkları bilinmiyor. Fakat 1900’lü yılların başından beri sürekli görüşüyorlar, birbirlerini sık sık ziyaret ediyorlar. Matisse’nin 13 Ağustos 1925’te Bonnard’a Amsterdam’dan gönderdiği kartpostal 20 yıllık yazışmalarının başlangıcı oluyor. İki sanatçının dostluğu, Bonnard'ın ölümüne kadar devam ediyor. Bonnard öldükten sonra bir gazetede onun sanatını küçümseyen bir yazı çıkınca Matisse, gazeteye bir mektup yazarak arkadaşına sahip çıkıyor ve "Evet! Pierre Bonnard’ın bugün de gelecekte de büyük bir ressam olduğunu onaylıyorum." diyor.



Henri Matisse, 13 Ağustos 1925’te, Pierre Bonnard'a bir kartpostal gönderir. Arkadaşını yeni sergisine davet eden Matisse, kartpostala şu notu düşer: "Vive la peinture! / Yaşasın Resim". Frankfurt'taki Städel Müzesi’nde bu isimle açılan sergi, iki ressamın başyapıtlarını bir araya getiriyor.



Yaşasın Resim sergisi, iki bölüme ayrılmış. Küratör Daniel Zamani, alt kattan başlayan ilk bölümde önce ressamları tanıtıyor bize. İki ressamın atölyesinden, yaşamından fotoğraflar karşılıklı birbirini selamlıyor. Zeichen der Freundschaft (Arkadaşlıkları), Interior (ev içi), Fenstebilder (pencere resimleri), Stillleben (natürmort), Beriefwechsel (yazışmaları) ve nü’leri  olmak üzere yedi bölüme ayrılmış sergi. Son bölüm ise sadece Matisse’ye adanmış. Matisse, son yıllarında, 1940’larda renkli kağıtları makasla keserek resim yapıyor. Sanatçı, bu teknikle yaptığı eserlerini 1947’de Jazz adlı kitapta bir araya getiriyor. Sergide, o seriden 20 renkli tablo için bir oda düzenlenmiş.

 
Resimlerinde doğa, kadın ve yaşam temalarını işleyen Matisse ve Bonnard arasındaki etkileşim; benzer motifler ve temalar daha çok kendini ev içi ve pencere resimlerinde gösteriyor. Fakat iki ressam arasındaki derin ilişkiyi asıl yazışmalarında ortaya çıkıyor. 1930’lu yıllarda sık haberleşmeye başlayan sanatçılar, yoğun olarak İkinci Dünya Savaşı sırasında yazışıyor. Kimi zaman mektup, kimi zaman kartpostal ile. Genelde günlük olaylardan bahsediyorlar birbirlerine. Hava durumunu, seyahatlerini ya da hastalıklarını anlatıyorlar. Hitapları da iki dosta yakışır gibi içten ve sıcak: Sevgili Matisse, Sevgili Bonnard ya da sevgili dostum… 1902’den 1946’ya kadar olan dönemi kapsayan yazışmalardan 62 adet bulunmuş.



İki sanatçının resim tutkusu aynı olsa da kişilikleri çok farklı. Bonnard, zayıf, hatta çelimsiz ve utangaç bir ressam. Genelde yalnız yaşıyor. Çağdaşları onu, oldukça tuhaf ve sessiz bir karakter olarak tanımlıyor. Matisse tam tersi. Kendinden emin bir duruşu ve kişiliği var. Lüks yaşamayı seviyor. Şoförü ile seyahat ediyor ve en şık otellerde konaklıyor.

Yaşasın Resim sergisinin ilham kaynağı ise, Städel Müzesi’nin 1988 yılından bu yana koleksiyonunda yer alan Bonnard’ın 1909 tarihli Reclining Nude Against a White and Blue Plaid adlı nü eseri. Matisse’nin de buna benzer bir çalışması vardır. Fakat, 1935 tarihli Grosser liegender Akt (Büyük Yalan) adlı bu eser, Baltimore Müzesi’ndedir. İki eser, Frankfurt’ta bir araya getirilerek Almanya’da ilk kez, klasik modernizmin iki ressamı buluşturulmuş oldu.  



Baltimore’un yanı sıra Paris, Chicago Sanat Enstitüsü, Londra Tate Modern, New York Modern Sanat Müzesi, St. Peterburg Hermitage Müzesi ve Washington Ulusal Sanat Galerisi’nden ödünç alınan eserlerin seçiminde, ünlü fotoğraf sanatçısı Henri Cartier-Bresson’ın karelerinin de etkisi var. Bilindiği gibi Bresson, 1944 yılında pek çok ressamı atölyesinde ziyaret ediyor ve onları en doğal halleriyle fotoğraflıyor. www.staedelmuseum.de/en/matisse-bonnard













20 Temmuz 2017 Perşembe

‘Orhan Pamuk’u listeden çıkarıyoruz’

20.07.2017 
'Orhan Pamuk Yasaklı Kitaplar Kütühanesi’nde’ haberimize Documenta 14 yönetimi açıklama gönderdi.
Fuarın iletişim sorumlusu Caroline Kim’in gönderdiği açıklama, ‘Haklısınız, Orhan Pamuk’un vakası aslında çok hassas. Resmi olarak Pamuk hiç yasaklanmadı, ancak bu çalışmanın başlangıç aşamasında araştırmacılarımızdan biri, Isparta’nın Sütçüler ilçesinde yaşanan bir olaya rastladı.’ diyerek başlıyor ve 2005 yılında yaşanan olayı anlatıyor. Dönemin kaymakamı Mustafa Altınpınar, halk kütüphanelerine ‘Türk milletinin onuruna leke getirdiği için’ Orhan Pamuk’un kitaplarını raflardan indirmeleri ve imha etmeleri emrini vermişti. İçişleri Bakanlığı, Sütçüler İlçe Kaymakamı Mustafa Altınpınar hakkında, Orhan Pamuk’un Ermeni soykırımına yönelik sözleri üzerine kamu kitaplıklarındaki kitaplarının toplatılarak imha edilmesi emri nedeniyle inceleme başlatmıştı. Ve Isparta Valisi İsa Parlak, “Kaymakam Altınpınar, yetkisini yanlış kullanmış. Netice olarak bu yanlış bir emirdir. Emir önceki gün iptal edildi. Valilik olarak gerekli uyarıları yaptık ve bu konu kapandı.” şeklinde açıklama yapmıştı.

Açıklamasına‚ ‘Sonuçta yerel bir yönetici de olsa bu girişim bir skandala yol açtı, bir tepki dalgası meydana geldi, yetkili daha sonra emrini resmen iptal etti, yetkisini aştığını açıkladı. Bu yaşanan resmi bir yasaklama veya sansür olarak kabul edilemez fakat araştırmamız sırasında pek çok ülkede resmen’ bir yasak bulunmasa da birtakım ‘gayrıresmi’ sansür yöntemleri uygulandığını gördük. Kitapların basılmaması, bir anda kağıt tükenmesi, yayıncı bulunamaması veya kitapların kütüphane raflarından toplanması gibi… Aslında bunlar da sansür anlamına gelir.’ diye devam eden Caroline Kim:

‘Biz, her yıl ‘Yasaklı Kitaplar Haftası’ düzenleyen Amerika Kütüphaneler Birliği ile temasa geçtik. Onlar bize yasaklanan ve engellenen kitaplar arasındaki farkı anlattılar. Onlar ‘Yasaklı Kitaplar Haftası’nda bu iki kategori arasında ayırım yapmadan engellenen ve yasaklanan kitapları bir arada değerlendiriyorlar. Yasaklanan kitapların büyük bir kısmı ‘resmen’ yasaklanmıyor ama okullardan ve kütüphanelerden çıkarılıyor. Engellenen kitaplara, genelde ailelerin talebiyle okullardan ve kütüphanelerden çıkarma uygulanıyor. Biz de, bu sanatsal çalışmamızda sıkça engellenen bu kitaplara da yer vermeyi uygun gördük çünkü ABD genelinde bu tür uygulamalar ifade özgürlüğüne müdahale olarak görülüyor. Bu sanat çalışması da bu girişimlere karşı bir duruşu sergiliyor. Bu nedenlerle, Orhan Pamuk’un kitaplarının bu sanat çalışmasına yer verdik ama haklısınız onların uzun yasaklı kitaplar listesinde bulunmaması gerekir. Ben de listeden çıkarılmasını isteyeceğim.’ diyor.

Almanya’nın Kassel şehrinde 10 Haziran’da açılan çağdaş sanat fuarı ‘Documenta 14’te bu yıl, Arjantinli sanatçı Martha Minujin’in tasarladığı ‘The Parthenon of Books- Kitapların Partenonu’nda tüm dünyadan 100 bin yasaklı kitap sergileniyor. Eserde, Türkiye’den Nazım Hikmet’in 5, Orhan Pamuk’un 2 ve Osman Pamukoğlu’nun 1 kitabı yer alıyor. Listeye göre Orhan Pamuk’un Benim Adım Kırmızı 2013’te, Kar ise 2014’te Türkiye’de yasaklandığı ifade edilmiş ve bu bilginin kaynağına ‘bireysel araştırma’ diye not düşülmüştü.

19 Temmuz 2017 Çarşamba

Nazım Hikmet ve Orhan Pamuk Yasaklı Kitaplar Tapınağı’nda

19.07.2017
Arjantinli sanatçı Marta Minujin'in 'Kitaplar Parthenonu’ adlı 'iş'inde tüm dünyadan yaklaşık 100 bin yasaklı kitap yer alıyor. Türkiye'den 8 kitabın bulunduğu tapınakta hiç yasaklanmayan Orhan Pamuk romanının yer alması ironik. 


Almanya’nın Kassel şehrinde beş yılda düzenlenen çağdaş sanat fuarı ‘Documenta 14′ devam ediyor. 10 Haziran’da açılan fuarda bu yıl 160’tan fazla uluslararası sanatçının, yaklaşık 150 eseri, kamu kurumları, meydanlar, sinemalar ve üniversiteler başta olmak üzere 40 farklı noktada sergileniyor.

Documenta 14’ün en ilgi çeken eseri, Marta Minujin’in tasarladığı ‘The Parthenon of Books- Kitapların Partenonu’. Atina’daki Parthenon Tapınağı’ndan esinlenerek inşa edilen eserin tüm sütunları, poşetlere geçirilmiş yasaklı kitaplarla dolu. Documenta’nın resmi sitesinde yayınlanan 70 bin eserin yer aldığı uzun listede, Türkiye’den Nazım Hikmet’in 5, Orhan Pamuk’un 2 ve Osman Pamukoğlu’nun 1 kitabı yer alıyor. Listeye göre Orhan Pamuk’un Benim Adım Kırmızı 2013’te, Kar ise 2014’te Türkiye’de yasaklanmış. Bu bilginin kaynağına ise ‘bireysel araştırma’ diye not düşülmüş. Orhan Pamuk’un kitapları Türkiye’de hiç yasaklanmadı. Documenta yönetimine, ‘listeye neden alındığını’ sorduk fakat bir cevap alamadık. Pamuk’a açılan ‘Türklüğe hakaret’ davasında aldığı tehditler ve tek tük kitaplarının yakılması nedeniyle bu listeye alınmış olması muhtemel. Pamuk’un internet ortamında kolayca ulaşılabileccek İngilizce biyografilerinde bu bilgilere sıklıkla yer veriliyor.

Listede Nazım Hikmet’in, ‘Bütün Eserleri’, ‘Dört Hapishaneden’, ‘Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşim’, ‘Piraye İçin Yazılmış Saat 21-22 Şiirleri’, ‘Nazım Hikmet’in Bütün Eserleri-1 de yer alıyor. Bu yasaklara kaynak olarak Emin Karaca’nın Belge Yayınları tarafından basılan ‘Vaay Kitabın Başına Gelenler’ adlı araştırması kaynak gösteriliyor. Orman Pamukoğlu’nun ise ‘Unutulanlar Dışında Yeni Bir Şey Yok adlı kitabının, 2006 ve 2008’de olmak üzere iki kez Türkiye’de yasaklandığına yer verilmiş. Bu bilginin kaynağı, Nuri Kayış ve Serhat Hürkan’ın hazırladığı, Sinemis Yayınları’nın yayınladığı Sansürsüz Sansür Tarihi (1795-2011) adlı eser.


TEMELİNDE BİLE KİTAP VAR

Friedrichplatz meydanındaki Kitaplar Parthenonu’nun temeli Ekim 2016’da atılmış ve harcın içine sanatçı elleriyle yasaklı kitaplardan koymuş. Daha sonra bir kampanya başlatılmış. Herkesten elindeki yasaklı kitapları bu tapınak için bağışlayarak katkıda bulunması istenmiş. Sergi, sona erene kadar kampanya devam ediyor. Postayla gelen ya da elden getirilen kitaplar, sütunlara eklenmeye devam ediyor.

HİTLER’İN KİTAP YAKTIĞI MEYDANA KURULDU

Eserin kurulduğu meydanın da tarihi bir anlamı var. Marta Munijin bu eseri aslında 1983’te kendi ülkesinde inşa ediyor ve o zaman 30 bin kitaba yer veriyor. Sanatçı, kitaplara askeri cunta tarafından el konulduğu ve kitapların kilit altında tutulduğu döneme gönderme yapmaya amaçlıyor. Friedrichplatz ise Nazilerin 1933’te Yahudi ve Marksist yazarlara karşı başlattığı sansür kampanyasında toplanan kitapların yakıldığı alan. Munijn, 34 yıl sonra tekrar aynı fikri Almanya’ya taşıyarak yasaklı kitapları gündeme getiriyor. Çünkü kitaplar hâlâ yasaklanıyor, yakılıyor, yok ediliyor.




KÜÇÜK PRENS ARJANTİN’DE, ALİCE HARİKALAR DİYARINDA ÇİN’DE YASAKLANMIŞ

Documenta’nın resmi sitesinde yayınlanan 170 yazarın yer aldığı kısa listedeki yasaklı kitaplardan bazıları aşağıda. Uzun liste incelenirse ortaya ‘hangi kitap, hangi ülkede, kaç yılında, kaç kere yasaklanmış gibi sorulara cevap veren bir veri ortaya çıkmış olacak. Mesela Küçük Prens Arjantin’de, Alice Harikalar Diyarında kitabının ise Çin’de yasaklandığını bu listeden öğreniyoruz.

Üç Kuruşluk Opera (Bertolt Brecht), Da Vincinin Şifresi (Dan Brown), Don Kişot (Cervantes), Simyacı (Paulo Coelho), Zahir (Paulo Coelho), Genç Werther‘in Acıları (Goethe), Faust (Goethe), Alice Harikalar Diyarında (Lewis Carrol), Medeniyet ve Sorunları (Sigmund Freud), Lysistrata (Aristofanes), Değişim (Franz Kafka) Son Tango (Nikos Kazancakis), Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği (Milan Kundera), Hayvan Çiftliği (George Orwell), Şeytan Ayetleri (Salman Rüşdi), Küçük Prens (Antoine de Saint-Exupery), Çavdar Tarlasında Çocuklar (J. D. Salinger), Gazap Üzümleri (John Steinbeck), Gulliver’in Maceraları (Jonathon Swift), Tom Sawyer’in Maceraları (Mark Twain), Candide (Voltaire), Türlerin Kökeni (Charles Darwin), Karamozov Kardeşler (Dostoyevski), Ecinniler (Dostoyevski), Anne Frank’ın Günlüğü (Anne Frank), Grimm Masalları (Grimm Kardeşler), Aslan Asker Schweik (Jaroslaw), Çanlar Kimin İçin Çalıyor (Ernest Hemingway), Silahlara Veda (E. Hemingway), Ulysses (Joyce James), Bülbülü Ölürmek (Harper Lee), 1984 (George Orwell), Yirmi Aşk Şiiri ve Umutsuz Bir Şarkı (Pablo Neruda), Deccal (F. Nitzche), Sodom’un 120 Gün (Marquis de Sade), Harry Potter (J. K Rowling), Şiirler (Friedrich Schiller), Doktor Jivago (Boris Pasternak), Yengeç Dönencesi (Henry Miller)…


ASLINDA İSTANBUL’DA AÇILACAKTI

Documenta 14, bu yıl iki ayaklı gerçekleştirildi ve tarihinde ilk defa Almanya dışına çıkmış oldu. İlk ayak nisan ayında Atina’da başlamıştı. Mülteci sorunu, ekonomik kriz gibi konuların odak noktasında olduğu Atina’daki etkinliğin kavramsal teması ‘Learning from Athens-Atina’dan Öğrenmek’ti. Yaklaşık 300 bin kişinin ziyaret ettiği Atina’daki sergiler dün sona erdi. İkinci ve asıl ayağı ise Kassel’de 17 Eylül’e kadar devam edecek.

Türkiye’den Nevin Aladağ, Banu Cennetoğlu, Ardan Özmenoğlu, Pınar Öğrenci ve Erkan Özgen’in yer aldığı fuara, önceki yıllarda Kutluğ Ataman (2002), Halil Altındere (2007), Füsun Onur ve Cevdet Erek (2012) katılmıştı. Küratörlüğünü Adam Szymczyk’in yaptığı Documenta 14, son beş yılda dünyada yapılan önemli işleri bir arada sunarken, geleceğin sanatına da yön vermeyi amaçlıyor.

Documenta yönetimi, 14. çağdaş sanat fuarı için aslında önce İstanbul’u düşünmüş. Fakat güvenlik nedeniyle bu fikirden vazgeçmişler. İstanbul’da güvenlik başlı başına bir sorun, ama son bir yılda yakılan ve yasaklanan kitap sayısı düşünülürse Yasaklı Kitaplar Parthenonu‘nu İstanbul’da inşa etmek kolay olmazdı. (www.documenta14.de)



Kitaplar Parthenonu, Atina’daki Parthenon Tapınağı’ndan esinlenerek inşa edilmiş.
30 milyon bütçe ayrılmış

– Documenta, ilk kez 1955 yılında Arnold Bode tarafından açılıyor. Aynı zamanda öğretmen olan Bode’nin amacı, kültürel açıdan karanlık bir döneme giren Nazi Almanya’sındaki modern sanat çalışmalarını hızlandırmak.

– İlk Documenta’ya Picasso, Kandisky, Andy Warhol gibi günce sanat üzerine etkisi olduğu düşünülen sanatçılar katılmış.

– Fuar, 100 gün devam ettiği için ‘100 Günlük Müze’ olarak da adlandırılıyor.

– Alman devleti ‘Documenta 14’ için 30 milyon Euro bütçe ayırmış.

– Kassel 200 bin nüfuslu küçük bir şehir. Sergi vesilesiyle kente 1 milyon sanatseverin gelmesi bekleniyor.

Marta Munijin













5 Temmuz 2017 Çarşamba

Ben örgüt üyesi değil sadece anneyim… Kızımı geri istiyorum!

5 Temmuz 2017 
Boşanmak istediği eşinin 'Gülenci' şikayeti üzerine tutuklanan ve aylarca hapis yatan gazeteci Tuba Kaya şartlı tahliye oldu. Kaya kızının velayeti için yarın yeniden mahkemeye çıkıyor.

 Tuba Kaya, kızı Kübra ile cezaevinden çıktıktan sonra ilk kez geçtiğimiz hafta sonu buluştu. Anne-kız özgürlüğün tadını çıkarabilmek için bütün gün gezdiler, eğlendiler. Kaya, henüz ev hapsi süreci başlamadığı için şimdilik evden çıkabiliyor. Ama yakında o da olmayacak.

On aydır Bursa Yenişehir Cezaevi’nde tutuklu bulunan gazeteci Tuba Kaya, 22 Haziran’da görülen mahkemeden sonra ev hapsi alarak tahliye edildi. Kaya, suçsuzluğunu artık evinden dışarı çıkmayarak ispatlamaya çalışacak.

27 yaşındaki genç gazeteci, çocuğunun gözü önünde hem fiziksel hem de psikolojik şiddet uygulayan kocası, boşanma aşamasında ‘Bu da Gülen cemaatinden’ diye ihbar ettiği için tutuklanmıştı. Kaya’nın boşanma ve velayet davası ise yarın görülecek. Kızının velayetini geri alabilmek için (mahkeme geçici olarak babaya vermişti) gün sayan Kaya, iki saat süren ilk mahkemesindeki savunmasının ardından bir anne olarak hissettiklerini ve evliliğinde yaşadıklarını yazdı.



Tuba Kaya: Silaha karşı bir anneyken silahlı terör örgütüne üye olmaktan yargılanıyorum
Cezaevi aracı, en arka 3 koltuğu hücreye çevrilmiş bir minibüstü; ellerimiz cezaevinden çıkarken kelepçelendi, aracın hücresinde dizlerimiz kapıya değecek kadar dar ve havasız bir ortamda adliyeye geldik. O gün (22 Haziran 2017) mahkemesi olan 3 kişiydik; sağımda uyuşturucuyla ilgili suçtan yargılanan bir Roman, solumda başka bir koğuştan benim gibi iftiraya uğramış genç bir öğretmen hanım vardı. Bursa Adliyesi kaç yıllıksa o kadar yıldır temizlenmemiş, pislik içindeki daracık koridorlardan onlarca jandarma eşliğinde nezarete, oradan da mahkeme salonunun tutuklu girişinin önüne geldik. Karşılaştığım birçok insan ‘senin burada ne işin var, buraya hiç yakışmıyorsun’ ifadeli bakışlarının arasında şaşkınlığını gizleyemedi, ısrarla suçumu sordular, jandarmalar, mahkeme salonundaki tüm görevliler hayret içinde yaşadıklarımı dinlediler…

Kesinlikle saygı duyulmayacak hale gelen, içinde kızımın ve benim sağlıklı kalmamızın imkansız olduğu kötü evliliğimi bitirip, tüm hayal kırıklığıma rağmen bebeğimle yeni bir hayat kurmaya çabalarken; hak etmediğim çok şey yaşadım. Oyuncak silaha bile karşı bir anneyken silahlı terör örgütüne üye olmaktan yargılanıyorum; terörist muamelesi gördüm, nezaretlerde, sorgu odalarında, mahkemelerde, beton ve demirden mündemiç koğuşlarda, cezaevi araçlarının hücrelerinde kelepçeli, zaman zaman jandarmalar tarafından kolumdan sürüklenerek 10 ay cezaevi koşullarında özgürlüğümden mahrum kaldım… Bunların hiçbiri, hiçbiri, hiçbiri beni yavrumun bir gün annesiz kalması kadar üzmedi. Ben sadece anneyim, örgüt üyesi değil.. Ve sadece kızımı geri istiyorum.

İCRA YOLUYLA KIZIMI GÖREBİLDİM

2.5 yaşında bir kız çocuğunu şiddet ortamından uzaklaştırmaya, boşanma sürecinin etkilerinden korumaya çalışırken benden koparılması, ekmek gibi su gibi bir ihtiyacı olduğu halde bir de annesizliği yaşaması canımı çok yaktı. Elimden hiçbir şey gelmedi, kimsenin umurunda olmadı. Polis baskınıyla evden çıkarken anneme teslim ettim onu, bir iki hafta ailem aracılığıyla görüş günlerinde gördüm, ne tutuklanacağımı ne de uzun süre kalacağımı düşünmediğim için bu sağlıksız ortamda yavrumu da hapsetmek istemedim. Ancak eşimin şikayetiyle tutuklanmama rağmen bu durum gerekçe gösterilerek geçici velayeti elimden alındı. 2 ay boyunca hiç göremedim kızımı. Aile mahkemesinin kararıyla izin alındı, bu defa cezaevi yönetimi yalnızca 10 dakika kapalı görüş hakkı tanıdı. Camın arkasından bana sarılmak için o kadar çırpındı ki…

Babası, ayda 1 kez 35 dakika açık görüşlere dahi göndermediğinden ailem icra yoluyla alarak binbir zahmetle kızımı görmemi sağladılar. Çocuk yorgun ve şaşkın, ne bekleyeceğini bilmeden, ben ne söyleyeceğimi bilemeden geçti dakikalar… Her gördüğümde biraz daha büyüyordu. Bu şikayetin bir husumet olduğunu herkes biliyor, görüyor, ancak bir şey yapamıyordu. Kendi yaşadıklarımı umursamadım ama ödemesi, suçlu olması imkansız küçücük bir çocuğa düşen bu bedel çok ağırdı. Tüm dualarım masum çocuklar için oldu. Ne yaptığını, nasıl uyuduğunu, ağladığında kimin teselli ettiğini düşündüm. “Neden bu durumda annem yanımda değil?” diye sorduğunu, boynunun nasıl büküldüğünü hissettim.

Çıkarıldığım mahkemede yaşadığımız şiddeti, kızımın en temel ihtiyacı olan anne ilgi ve sevgisinden mahrum kalışını, vicdanen ve hukuken suçsuz olduğumu anlattım. Salondaki herkes büyük bir şaşkınlıkla dinledi. Adli kontrol hükümleriyle, denetimli serbestlik şartıyla tahliye edildim. Tahliye olduğuma herkes çok sevindi ancak ben kızıma kavuşamama endişesini üstümden atamıyorum. Kızımı şimdilik ayda 2 defa görme hakkım var, prosedür gereği sosyal hizmet uzmanlarının raporuna göre velayet kararı verilecek.

AYLAR SONRA ONU İLK KEZ UYUTTUM

Cezaevinden çıktıktan sonra kızımla geçtiğimiz hafta sonu buluşabildik. Ailemle birlikte kaldığım evimize geldi. Aylar sonra ilk defa uyuttum onu, ertesi gün götürüp bıraktık. Bir çılgınlığın ortasında küçücük bir çocuk.. Ne oluyor? Neden oluyor? Anlatmak imkânsız.

Yarın ise velayet davası görülecek. Tutukluluk durumum kalkmış olsa bile bazı uzman raporlarının beklenmesi gerekiyor. Her şeye rağmen, tüm bu çılgınlığın içinde kendim için ve kızım için güçlü kalmak ve adalet için mücadele etmek zorundayım.

BOŞANMA KARARINI, ŞİDDETE BOYUN 
EĞEN BİR ANNE OLMAK İSTEMEDİĞİM İÇİN ALDIM

Eşim, kendi iftirasıyla gerçekleşen tutukluluğumu delil göstererek 2,5 yaşındaki kızımın velayetini talep ediyor, oysa benim suç işlediğime dair hiçbir delili yok, kaldi ki en vahşi canlılar bile yavrularına zarar verecek bir şey yapmıyor. Boşanma kararını, kızımın gözü önünde saygısızlığa ve şiddete boyun eğen bir kadın, bir anne olmayı kabul etmediğim için aldım. Elbette değer verdiğim eşimin, evliliğimin bu hale geldiğini görmeye de dayanamadım.

Ben bugünlerde kızıma kavuşacağım günlerin hayalini kuruyorum, ancak yargılamalar sırasında stresten bebeğini kaybeden arkadaşımın böyle bir hayali dahi yok. “Anne” diye ağlayan üniversite öğrencilerinin sesleri hâlâ kulaklarımda. Annesinin vefat ettiğinden haberi olmayan içerideki başka bir arkadaşım ise aklımdam hiç çıkmıyor.

Halimi, halimizi bir kez anlatabilmek için bir yıla yakın bekledim. Vefatının 42. yıldönümüne birkaç gün kala içimde, Nurettin Topçu’nun hep o cümlesi yankılanıyor:
“Hayatımızı çekilmez bir yük haline koyan bu ahlâkî sefaletin tâ içimizdeki müthiş manzarasını nasıl anlatalım: Sanki korkunç ve şerir bir varlık, perdenin arkasındaki o iğrenç yüzlü ifrit etrafa saldırıyor…”

19 Haziran 2017 Pazartesi

Ayrıldığı eşinin ‘Gülenci’ diye ihbar ettiği gazeteci 10 aydır tutuklu

19.06.2017 
Çocuğunun gözü önünde hem fiziksel hem de psikolojik şiddet uygulayan kocası, boşanma aşamasında 'Bu da Gülen cemaatinden' diye ihbar etti... 27 yaşındaki genç gazeteci Tuba Kaya 'siyasi' bir tutuklu olarak 10 aydır içeride.  


“Duygularımı hangi kalıba dökeceğimi bilmiyorum.” Evet, aynen Oğuz Atay’ın dediği gibi duygularımı gerçekten hangi kalıba dökeceğimi bilemiyorum, bilemiyoruz, olan biteni her an şaşkınlıkla izliyoruz. Gencecik muhabir arkadaşım Tuba Kaya’nın tutuklu olduğunu tevafuk eseri öğrendim. Kimbilir daha bilmediğim kimler var içeride! Hapisteki yengesiyle mektuplaşan başka bir meslektaşıma gelen o mektupta gördüm adını. Yenge Hanım, “Sizin işyerinden Tuba Kaya da burada. Aynı koğuşta kalıyoruz.” diye yazmıştı. O an beynimden vurulmuş gibi oldum.

Neyzen Niyazi Sayın'ı ziyaret ettiği bir gün...
Tuba, kendi halinde sessiz sakin, işinde gücünde bir kızcağız. Zaten o kadar az bir süre muhabirlik yaptı ki, gelmesi ile gitmesi bir oldu. Onu en son doğum iznine ayrılırken görmüştüm. Çocuğu dünyaya gelince de birkaç kez telefonlaşmıştık. Neden tutuklandı diye soruşturunca öğrendim ki, boşanma aşamasında olduğu eşi, evet eşi, ‘Bu da FETÖ'cü’ diye ihbar etmiş! Çocuğunun gözü önünde hem fiziksel hem de psikolojik şiddet uygulayan kocasının kurbanı oldu Tuba.

Düşünebiliyor musunuz, bir baba, şimdi üç yaşında olan kızının annesini ihbar ediyor ve minik Kübra 10 aydır annesiz kalıyor. İhbar sebebi sadece intikam, hırs… Acı vermek. Türkiye’de yaşanan vicdan tutulmamasını, yapılan haksızlıkları görmek için Tuba’nın yaşadığına bakmak yeter de artar bile.

Peki baba vicdansız da, onun bir sözüne bakarak suçsuz kadını tutuklayanlar, buna sebep olanlar… Ve hâlâ sessizliğini büyük bir titizlikle koruyanlar! Normalde kadın derneklerini ayağa kaldıracak, ana haber bültenlerine konu olacak bu aile sorunu, siyasi gündem öyle buyurdu diye hangi noktaya geliyor. Psikolojik destek alması gereken bir adamın sözü, bu dönemde itibar görebiliyor. Yazıklar olsun ki, bir boşanma davası, siyasi davaya dönüştürülebiliyor.

‘Kaç gece ağlamaklı olmuşum’

Ağzı var dili yok derler ya, Tuba tam öyle bir insandı. İş yerinde (Zaman) birkaç masa arkamda oturuyordu. Bir gün yanıma gelmişti. Daha önce pek konuşmamıştık, selamlaşırdık sadece, zaten yeni görmeye başlamıştım onu. Dedi ki, “Sevinç hanım, Süleyman Berk’in size selamı var. Sizden özür diliyor, helallik istiyor ve ikimizi çay içmeye davet ediyor."

İşimiz gereği sanatçılarla sık sık görüşüyordum. Hattat Süleyman Berk ile de o vesileyle tanışmıştım. Tanışmak için kendisi beni aramış ve iş yerine davet etmişti. Ama daha ilk görüşmemizde tartışmıştık. Süleyman Berk iyi bir hattat idi. İyi bir insan olduğunu da daha sonra öğrendim fakat o anda beni öyle kızdırmıştı ki, Laz’lık damarım da tutunca ofisinden ayrılmıştım. İş hayatımda ilk kez böyle bir şey yaşıyordum.

Şimdi diyorum ki iyi ki yaşamışım. Onun vesilesiyle Tuba ile aramızda muhabbet gelişti. Kültür ve sanat sevdalısı, aynı zamanda neyzen olan naif, hanımefendi canım kardeşim Tuba ile o günden sonra daha sık konuşur olduk. Her tarafından zariflik, nezaket süzülürdü Tuba’nın. Öyle güzel yetiştirmişti ki kendini. Tavrı, üslubû, ses tonunun yumuşaklığı yaşıtlarında pek rastlamadığım bir şeydi…

Tutuklu olduğunu öğrenmek beni mahvetti Tuba. Eminim sen daha metanetlisindir. Nihal ile konuştum, iyi haberlerini aldım, ona gönderdiğin mektupları da fotoğrafları da gördüm. O kadar ait değilsin ki oraya. Hapishaneye, cezaevine, mahpusa o kadar ait değilsin ki. Seni tanıdığım gibi, tertemiz, nazik ve öyle zarifsin…

Maşallah kızın ne kadar büyümüş, anne olmak pek yakışmış sana. Allah yüzüne orada daha bir nur indirmiş sanki. Umut çiçeğin, mandalinan büyüdü mü? (Koğuşta büyüttükleri mandalina çiçeğine Umut adını vermişler). Bazen geceleri uyanıyorum, sen geliyorsun aklıma, diğer arkadaşlar geliyor, kendimi yanınıza gelmiş gibi hayal ediyorum. Sımsıkı sarılıyorum, üzülme geçecek bunlar, Allah bizimle diyorum.

İsteğin üzerine Ahmet Arif’in bir şiirini yayınlamışlar Facebook sayfanda. ‘Beter, bize kısmetmiş’ diyorsun. Kaç gece ağlamaklı olmuşum, ölüm böyle altı okka koymaz adama, asıl biz biliriz kederi, diyorsun… Ah kardeşim biz ne diyeceğimizi, ne yapacağımızı bilemiyoruz. Sadece Allah sabredenlerle beraberdir diyor ve susuyoruz.

19 Eylül 2016’de tutuklanan Tuba, 22 Haziran 2017’de yani tutukluğundan tam 10 ay sonra hakim karşısına çıkacak. 10 Temmuz 2017’de de boşanma davası görülecek. İki mahkemesi var yani. Lütfen dualarınızda onu unutmayın. Bu güzel günler hürmetine, Kadir Gecesi hürmetine Tuba’ya, kızına ve onun gıyabında tüm masumlara dua için el kaldırmak boynumuzun borcu… (SÖ: Tuba Kaya, 22 Haziran 2017'de tahliye edildi, kızının velayetini geri aldı, şimdi yeni bir hayata başladı. )


MEKTUPLARDAN

Tuba’nın bana gönderdiği son mektuplar birkaç gün önce geldi. O mektupların bir bölümünü aşağıya aldım. Ayrıca ortak arkadaşımız Nihal’e gönderdiği mektuplardan bazı paragraflara ve iki fotoğrafa da (altta) yer veriyorum. Fotoğrafların birinde, ayda bir yapılan görüş gününde kızıyla görülüyor. Diğer kare, koğuşlarının bahçesinde çekilmiş. Tuba’nın elinde yeni filizlenen mandalina çiçeği var: Adı, Umut.

Çok kıymetli Sevinç Ablacığım,

Nazmiye Hafız’ımın kerametiyle gelen mektubunuzu sevinçle okudum  Çok özlemişim sizi. İyi olduğunuzu, sağlıklı olduğunuzu bilmek çok güzel. Yeni bir hayata adım atıyorsunuz, birikiminizi taçlandıracak gelişmelere vesile olacak inşallah, öyle hissediyorum. Öğrendiğimden beri de dua ediyorum. Allah güzel günler göstersin, biz de şahit olalım inşallah.

Bana gelirsek 120 gündür tutukluyum. Mektubunuz Elif Hanım’ın mektubundan 1 hafta sonra bugün geldi Bu mektuplar bizim için çok kıymetli. Hatta tahliyelerden sonra en mutlu eden şey. Arkadaşlar sizin yazdığınızı duyunca ‘Ulaşmak isteyen Fizan’dan yetişiyor’ yorumunu yaptı. Allah razı olsun.
10 kişilik koğuşta 20 kişi nefes almaya çalışıyoruz. Geçtiğimiz aylarda 8 aylık bir hamile gelmişti. Yatacak yer de yoktu. Ben yerde yatmaya başladım biraz rahat etsin diye. Durumunun değerlendirilmesi 1 ay sürdü. Burda doğum yapacak sandık. Bunlara ne gerek var insan anlamıyor gerçekten…

….
Buradaki en hassas konu annelik. Kadınların bu tarz bir komün yaşama uyum sağlaması zaten zor. Evlat hasretiyse tam bir işkence. Cumhuriyet tarihinde bu kadar kadının tutuklandığı başka bir dava var mı bilmiyoruz. Benim kaldığım koğuşta, akademisyen, doktor, hemşire, öğrenci, öğretmen, polis gibi her meslekten kadın var. Yaşlarımız 20 ile 54 arasında. Birçok ilden nakil geliyor. Yani tam bir Türkiye karması. ‘Yaz bunları gazeteci’ diyorlar ama bir de dalga geçiyorlar: “Siyasetçiler senin adını neden tutuklu gazeteciler listesinde söylemiyorlar diye Kayda değer konuları not alıyorum. Bu kadar tecrübeli kadının hayat ve yargılanma süreçlerinin hikayeleri hayret verici ayrıntılar içeriyor. Tabi benim hikayemin orjinalitesine ulaşan yok henüz. Ağlayarak gelenlere bir doz anlatıyoruz, sakinleşiyorlar.

Tuba Kaya, kızı ve babasıyla bir görüş gününde.
Bahsettiğiniz gibi iyi değerlendirilebilecek bir ortam ancak kalabalık ve duygusal durumlar adapte olmayı zorlaştırıyor. Aslı Erdoğan’ın yeni yayınlanan röportajını okuyabilirsin. Halimizi güzel anlatmış. Kütüphane var ancak çok çok az sayıda eser var. Dışarıdan da almıyorlar. Sadece eğitim kitapları serbest. Ben de dil çalışıyorum, ney üflüyorum. Cezaevili olmanın göstergesi boncuk işi yapmakmış yaptık (hayırlı, uğurlu olsun). Kıyafetlerimizi kesip oyuncak bebekler yaptık. Anaokulu öğretmeni bir arkadaşımız önayak oldu. Doğru düzgün bir makasımız, bıçağımız dahi olmadan, seccade püskülünden saçlar, tişörtlerden elbise yapıp elyafla doldurduk. Bu oyuncaklar çocuklarımıza avutucu bir oyuncak olmanın dışında dört bir yanımızın beton, demir ve plastik olduğu şu ortama ferahlatıcı bir hava kattı.

Ancak her şey sırayla tükeniyor. Kızımı ayda 1 kez 35 dakika görme hakkım var… Açıklayamıyorum olanları ona. Beni tanıyan birileriyle konuşma fırsatın olduğunda selamlarımı iletip kızım için dua ister misin Sevinç Abla? Onun bu durumdan etkilenmesini istemiyorum. En üzüldüğüm konu bu.
Bunun dışında başıma gelenleri ‘Haksız yere hapse giren ne ilk, ne de son kişi olduğumu’ bilerek karşıladım. Yaşadıklarımda suçlu rolü oynuyormuşum gibi bir gerçekdışılık hissi var. İnşallah kötü bir rüyadan uyanmış gibi biter. Üzülmeyin, sağlığım, moralim iyi. Ailelerimiz çok perişan oldu en kötüsü. Onların, sizlerin duaları inşirah oluyor yüreğimize. Allah sizin de ihtiyaçlarınıza en güzel suretlerde cevap versin. En kalpten dualarım seninle. Tekrar çok teşekkür ederim. Ne kadar mutlu ettin, bilemezsin…  

Sevgili Sevinç Abla,

İkinci mektubunu bugün aldım. Uzun süredir sizden haber bekliyordum. Ramazan ‘sevinç’le geldi 🙂 İlk mektubumu da cezaevinin sisteminden edinip yolluyorum tekrar. (Tuba’nın gönderdiği ilk mektup, maalesef bana ulaşmamıştı. İkisi birlikte geldi. S. Özarslan) Mübarek Ramazan’ınızı kutluyorum her şeyden önce. Her Ramazan’ı ayrı bir heyecan, tatlı bir telaş, titiz bir hazırlıkla karşılamaya ve geçirmeye alışmışız. Burada da hatırlayabildiğim tüm güzelliklerini yaşamaya çalışıyorum.

En samimi duygu ve düşüncelerinizi paylaştığınız, yanımda olup yalnız hissettirmediğiniz için tekrar teşekkür ederim. İhtimal verdiğiniz gibi çok iyiyim. Hamdolsun. Tutsaklık üzerine Nihal ile epey konuştuk. Size bana yazdığı mektuplarını da göstermeli. Ruhen sizin gibi acımı üstlenen, dua eden sevdiklerim hürmetine sanıyorum ferahlık içindeyim. Kendi nefsimi temize çıkarmıyorum, ancak vicdanen de rahatım. Fikrense bu muamemeleri hak edecek bir şey yapmadığımı bildiğimden azalmıyorum, eksilmiyorum ya da aşağılanmış hissetmiyorum. Yalnızca izliyorum.

Ayrıca daha önce sosyal hayatın bu yönü ve cezaevindeki insanlar hakkında yeterince düşünmemiş/empati kurmamış olduğumu, bunun çok büyük bir eksiklik olduğunu fark ettim.

Geçenlerde bir arkadaşım kütüphaneden bir istek yapmış, eşine yazacağı mektup için romantik bir şiir arıyor özünde. Listede de yazarların ismi yer almıyordu o zamanlar. “Seçme Şiirler” adında bir kitap geldi. Meğer MS. 40 yılında doğan Martialis’in epigramlarından oluşan bir şiir kitabıymış. Garibim bir köşeye atılmıştı ki ben aldım. Yazarın yaşadığı dönemin bugüne benzerliği, mizahi kişiliği, beni öyle sardı (etkiledi) ki aylarca elimden düşürmedim. Çok da eğlendim. Size de birkaç alıntı göndereceğim. İnsanın ve tarihin değişmezliğini bir kere daha gördüm. 2 bin yıl önce yaşamış bir şairden.

Geceleri ağlamaklı oluşumuza gelince Sevinç Abla, anneliğin en hassas konu olduğuna önceki mektubumda da değinmiştim. İşkence çekmenin en sessiz hâli ya da en görünmez işkence denebilir bir anneyi evladından ayırmaya… Anneler günü geçirdiğimiz en zor gündü. “Umut” dayanıyor, biz de dayanıyoruz işte. “Açarsa çıkarız” türünden bir totemle yeşertti arkadaş. Aylar geçti; hala yemyeşil aslan parçası. Şimdi bir de elma çekirdeğimiz filizlendi. Sonra onu emekli bir Sanat Tarihi Hocası gökyüzümüzü parselleyen parmaklıklarımızın önünde çizdi. (Teşbih Çetin Altan’a ait).

Herkese mesleğine göre tecrübeli olduğu konuda müracaat ediyoruz yardım için. Bu uzmanlaşma atış uzmanı polis amirine iğneden iplik geçirtmeye varan bir hâl 🙂 Ben de arzuhalci gibiyim genelde. En sufli ihtiyaçlarımızı dahi dilekçeyle yazıyoruz. Geçen gün, içinde savunma-mektup-dilekçeler uçuşan kafam sayesinde az daha “falan eşyamın” aileme teslim edilmesi konusunda gereğini Cenab-ı Allah’tan niyaz ediyorum” yazıyordum.

Dün akşam ilk Ramazan iftarımızı yaptık Sevinç Abla; milyonlarca insanın sahip olmadığını bildiğimiz bu sofra için milyonlarca kez hamd ettik. Allah bütün ihtiyaç sahiplerinin yardımcısı olsun. Daha iyi bildiğin üzere her nimetin olması da olmaması da imtihan. Özgür olmak da, olmamak da; zengin, güçlü, güzel olmak da, olmamak da… Belki onların imtihanı zordur. Ben özgür olmamakla imtihan oluyorsam siz de başka nimetlerin varlığı ya da yokluğuyla imtihan oluyorsunuz…

Mektubunuzu aldığımda elimde içinde Yabancılaşma Kıskacında Modern Kent, İnsan Kentin Yazgısına Karışmış Bir İz, İslamda Mekan Anlayışı gibi makalelerden oluşan “Benliğin İnşası” adlı kitap vardı. Size bazı alıntılar göndereceğim. Almanca öğrenmenize de çok sevindim. Siz halledersiniz evvelallah! Viel gülück! Ich kann spreche Deutsch so so la la 🙂 Mahkeme yaklaştı. 10 ay sonra ilk kez çıkacağım. Koğuştan mahkemesi olanlar oldu. Farklı illerde, farklı mahkemelerde 7 yıl hüküm alan da oldu, tahliye olan da… Karşılaştırarak bir sonuca varmak mümkün olmuyor. …

…

Zaten yapmadığım bir şeyden (suçtan) yargılanmaktan değil endişem ama … durumun absürdlüğü acı veriyor. Sonuç olarak babamı teselli ederken de sıkça başvurduğum gibi Sokratesyen bir psikoloji içindeyim. “Ne yapalım, suç işleseydim de mi yargılansaydım?”



Şunu da biliyorum, kapıdan çıktığım andan itibaren her gece başta yavrularının ve sevdiklerinin fotoğrafına bakarak uyumaya çalışan kadınları düşünmeden uyumayacağım. Lüzumlu, lüzumsuz uzattığım mektubumu yine Ahmed Arif’e selam yollayarak bitiriyorum. Acı, mutluluk, hasret ve ümit hayatta hep içiçe. Birine üzülürken diğerini kaçırmamak lazım, güzel olan her şeyin kıymetini bilmek lazım… Hasretle ve sevgiyle…

Öyle yıkma kendini

Öyle mahzun, öyle garip…

Nerede olursan ol

İçeride, dışarıda, derste, sırada

yürü üstüne üstüne

tükür yüzüne celladın

fırsatçının, fesatçının, hayının

dayan kitap ile

dayan iş ile

tırnak ile, diş ile

umut ile, sevda ile, düş ile

dayan rüsva etme beni

Ahmed Arif

(Şairin Anadolu adlı uzun şiirinin bir bölümü. S.Ö)

 

****
Tuba’nın, ortak arkadaşımız Nihal’e gönderdiği mektuplardan...

İlk aylarda kendimi çok yorgun hissediyordum. Necip Fazıl’ın “Uyumak İstiyorum” şiirinin hakkını verircesine aylarca uyudum diyebilirim. Onun dışında ümitsiz ya da üzgün değildim. Hatta yaşadıklarımın akıldışılığından akıl sağlığımı korumak için mizaha vurdum. Çok da iyi oldu. Bütün kışı hareketsiz geçirince baharla birlikte bi canlanma oldu. Havalandırmada düzenli koşmaya başladım. Zihnime de ruhuma da iyi geldi.

Öyle tuhaf bir düzen altında yaşıyoruz ki, bazen alıştığımız şeylere bakınca içim acıyor. En basit, en ulaşılabilir şeyleri özlemeyi tecrübe ediyoruz. Daha önce de söylediğim gibi sonuçta tüm nimetlerden bir gün tamamen ayrılacağımızı, yani ölümü sık sık hatırlatıyor olsa da özgür olmanın kendisi apayrı bir şeymiş. Geçen ay koğuşumuzda birinin abisi vefat etti. Çağırıp öylesine bir şey söyler gibi söylemişler, kendi imkanı varsa masrafını karşılarsa, cenazeye birkaç saat katılmasına müsaade edebileceklerini söylemişler. Haber çok acıydı ama bu acıyı burada yaşamak daha çok üzdü kardeşini, en sarsıldığımız anlardan biriydi. Ölüm acısını yaşarken dahi özgürlüğe hasretin büyüyor. Bunu bir de Kübra’yı gördüğümde hissediyorum. Böyle durumlarda Sezen Aksu yasalarının

“O zaman şarkı söylemek lazım avaz avaz

O zaman yüreğin yükü hafifler biraz”

maddeleri uyarınca hafızamın en kuytu köşelerinden ayrılığı, özlemi, hapsi anlatan türküler, şarkılar olarak ortaya dökülüyor içimin sıkıntısı. Şu durumumuzun ne çok esere konu olduğunu daha önce fark etmemiş olduğumuzu fark ediyorum.

***

Zaman geçtikçe tahammül gücümüz zayıflasa da insanoğlunun başına çok daha acı şeyler geldiğini hatırlayıp hamdediyoruz. Allah ailelerimize, sevdiklerimize, milletimize ve tüm iyi insanlara sağlık versin diye dua ediyorum. Kendi dertlerime hala ağlayamıyorum. Sınırlı sayıda eseri olan kütüphanem var, biraz okuyabiliyorum. Onun dışında nasıl değerlendirebilirim bilmiyorum. Farklı mesleklerden, yaştan, memleketten,yaşam tarzından birçok kadınla bir arada, hayat tecrübelerimizi paylaşarak geçiyor zaman daha çok.